Van inzicht naar regie

De komende jaren bereiken veel civiele kunstwerken het einde van hun oorspronkelijke levensduur. Dat is geen verrassing; een groot deel van de Nederlandse infrastructuur werd gebouwd in de jaren zestig en zeventig. Dat betekent dat veel kunstwerken inmiddels 50 tot ruim 65 jaar oud zijn en nu de fase bereiken waarin groot onderhoud, renovatie of vervanging nodig is.

Het beeld dat gemeenten onvoldoende inzicht hebben in de onderhoudsopgave van hun areaal herkennen Govert en Beckie echter maar deels. “Gemeenten weten vaak heel goed welke objecten aandacht nodig hebben,” vertelt Beckie. “De uitdaging zit vooral in het totaaloverzicht, inzicht op de lange termijn en het goed vastleggen van kennis.”

Juist daar ontstaat een kwetsbaarheid. Veel kennis zit nog in de hoofden van individuele beheerders. Wanneer ervaren medewerkers vertrekken, verdwijnt soms ook een deel van de historie en context van een object. Tegelijkertijd sluiten beheersystemen niet altijd optimaal aan op de informatiebehoefte van kunstwerkbeheerders.

“Een systeem is vaak ingericht voor meerdere disciplines binnen een gemeente,” legt Govert uit. “Daar moeten riolering, groenbeheer, openbare verlichting en kunstwerken allemaal in passen. Daardoor wordt informatie soms anders vastgelegd dan voor het beheer van civiele kunstwerken eigenlijk wenselijk is.”

Volgens de experts ligt de grootste uitdaging daardoor niet zozeer in het ontbreken van inzicht, maar vooral in het borgen, interpreteren en toekomstgericht gebruiken van beschikbare informatie. Daarbij gaat het niet alleen om onderhoud. Ook toekomstige vervangingen, veranderende gebruiksfuncties en strengere eisen vragen om een langetermijnvisie. Een brug die tientallen jaren geleden is ontworpen voor personenauto’s, moet tegenwoordig soms veel zwaarder verkeer aankunnen. Dat betekent niet automatisch dat een kunstwerk in slechte staat verkeert, maar wel dat beheerders opnieuw moeten beoordelen of het object nog aansluit bij het huidige gebruik.

Om grip te krijgen op een areaal, begint alles bij het verzamelen van de juiste informatie. Toch zien Govert en Beckie in de praktijk dat inspecties nog te vaak worden beschouwd als een verplicht onderdeel van het beheerproces, in plaats van als een strategisch instrument. “Een inspectie moet antwoord geven op de vragen die je als beheerder hebt,” vertelt Beckie. “Wat wil je weten? Welke keuzes wil je straks kunnen maken? Dat moet vooraf duidelijk zijn.”

Daarom is volgens haar een goede uitvraag essentieel. Niet alleen het type inspectie is belangrijk, maar vooral het doel ervan. Wil een gemeente inzicht krijgen in de technische toestand van objecten? Onderhoud plannen voor de komende tien jaar? Of juist een langetermijnvisie ontwikkelen richting toekomstige vervanging?

“Als gemeente moet je weten welke informatie je nodig hebt,” vult Govert aan. “En vervolgens tijdens het traject blijven toetsen of je daadwerkelijk krijgt wat is afgesproken. Niet pas aan het einde, maar juist ook tussentijds.”

Volgens beide experts ligt daar ook een belangrijke verantwoordelijkheid voor inspectie- en adviesbureaus. “Als opdrachtnemer moet je verder kijken dan alleen het uitvoeren van het contract,” zegt Beckie. “Vraag door, leg uit waarom je een bepaald advies geeft en denk mee over de vraag achter de vraag. Daar ontstaat uiteindelijk de meeste meerwaarde.”

Dat samenwerking leidt tot betere resultaten ervaren Govert en Beckie regelmatig tijdens projecten. Een mooi voorbeeld daarvan is de samenwerking met de gemeente Leusden. Daar liep de beheerder actief mee tijdens inspecties van het areaal. Hierdoor ontstond niet alleen meer inzicht in de technische staat van de objecten, maar werd ook waardevolle kennis opgebouwd binnen de gemeente.

“Door samen naar buiten te gaan, krijg je begrip voor elkaars perspectief,” aldus Govert. “Wij leren hoe een beheerder keuzes maakt binnen het areaal en de beheerder leert waar wij op letten tijdens inspecties. Dat zorgt voor betere discussies en uiteindelijk voor betere besluiten.”

Volgens Beckie is samenwerking en kennisuitwisseling tussen gemeenten onderling ook erg belangrijk. “Wij komen bij heel veel verschillende opdrachtgevers. Daar zien wij schadebeelden, oplossingen en ervaringen die voor andere gemeenten ook relevant kunnen zijn. Door die kennis onderling te delen hoeft niet iedereen hetzelfde wiel steeds opnieuw uit te vinden.”

Een volledig en actueel overzicht van het areaal vormt de basis voor goed beheer. Dat bleek ook uit een recent project voor de gemeente Utrecht. Oorspronkelijk was het de bedoeling om het gemeentelijke areaal gefaseerd over meerdere jaren te inspecteren. In de praktijk bleek echter dat er behoefte was aan versneld inzicht in de totale onderhoudsopgave. In overleg werd besloten om ruim 1.600 civiele kunstwerken te inspecteren en te voorzien van een duurzaam meerjarenonderhoudsplan (MJOP).

“Daardoor ontstond voor het eerst een compleet en uniform beeld van het areaal,” vertelt Beckie. “Alle objecten zijn op dezelfde manier beoordeeld en voorzien van een prioritering. Dat maakt het veel eenvoudiger om onderbouwde keuzes te maken.”

Volgens Govert was juist die prioritering van grote waarde. “Een gemeente krijgt ineens een enorme hoeveelheid informatie beschikbaar. Dan ontstaat de vraag: waar begin je? Door gebreken te classificeren en onderhoudsmaatregelen te prioriteren, maak je zo’n opgave behapbaar.”

Daarnaast werd samen met de gemeente een onderbouwde eenheidsprijzenlijst opgesteld, zodat ook toekomstige onderhoudsbudgetten realistischer konden worden ingeschat.

Het project laat zien dat inzicht alleen niet voldoende is. Pas wanneer informatie wordt gestructureerd, geprioriteerd en vertaald naar concrete maatregelen ontstaat er daadwerkelijk handelingsperspectief voor beheerders. Daarmee verschuift de focus van het verzamelen van data naar het nemen van onderbouwde beslissingen.

Volgens Govert en Beckie ligt de sleutel tot toekomstig beheer en onderhoud uiteindelijk niet in méér inspecteren, maar vooral in slimmer vooruitkijken. Een goed meerjarenonderhoudsplan speelt daarin een centrale rol. Niet alleen omdat het inzicht geeft in toekomstig onderhoud, maar ook omdat het gemeenten helpt om onderhoudsmaatregelen, budgetten en vervangingen beter te plannen.

“Veel gemeenten kijken vijf tot tien jaar vooruit,” vertelt Beckie. “Dat is logisch, maar voor de vervangingsopgave die eraan komt vaak niet voldoende. Juist door vijftien, twintig of zelfs dertig jaar vooruit te kijken, krijg je grip op wat er op je afkomt.”

Hierdoor verandert het beheer en onderhoud van reactief naar proactief: van onderhoud uitvoeren wanneer het nodig is, naar onderhoud en vervanging plannen voordat problemen ontstaan.

Samen bouwen aan toekomstbestendige infrastructuur

De onderhouds- en vervangingsopgave van Nederlandse civiele kunstwerken is groot. Tegelijkertijd biedt deze opgave ook kansen. Kansen om kennis beter vast te leggen, samenwerking te versterken en beheer meer datagedreven en toekomstgericht in te richten.

Volgens Govert en Beckie begint dat met drie simpele uitgangspunten: zorgen voor betrouwbaar inzicht, verder vooruitkijken dan de volgende onderhoudscyclus en actief samenwerken met vakgenoten, adviseurs en andere beheerders.

“De uitdagingen zijn groot,” besluit Govert. “Maar geen enkele gemeente hoeft ze alleen op te lossen. Juist door kennis, ervaring en inzichten te bundelen, ontstaat de basis voor toekomstbestendig beheer van civiele kunstwerken.”

Wilt u beter inzicht krijgen in de staat van uw civiele kunstwerken, de onderhoudsopgave voor de komende jaren of de vervangingsvraagstukken op de lange termijn? De specialisten van Nebest denken graag met u mee. Van inspecties en areaalinventarisaties tot meerjarenonderhoudsplannen, herbruikbaarheidsscans en strategisch beheeradvies: samen zorgen we voor de juiste inzichten om onderbouwde keuzes te maken.

Met een herbruikbaarheidsscan kunnen we in beeld brengen welke onderdelen en materialen van bestaande kunstwerken geschikt zijn voor hergebruik. Daarmee ondersteunt u niet alleen toekomstbestendig beheer, maar ook uw duurzaamheids- en circulariteitsdoelstellingen.

Neem vrijblijvend contact op met onze specialisten en ontdek hoe meer inzicht kan leiden tot meer regie.