De veiligheid van een op de vijf bruggen en viaducten is onder de maat. 'Zonder waarschuwing kunnen constructies bezwijken.'
Aan naar schatting achtduizend van de veertigduizend bruggen en viaducten in Nederland kleven veiligheidsrisico’s. Met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur kreeg deze krant een namenlijst in handen van 65 gemeenten die een onvoldoende scoorden voor de veiligheid van hun bruggen en viaducten en vijf originele onderzoeksrapporten die in opdracht van de VROM-inspectie zijn gemaakt.
Scheurvorming, verroeste wapening, houtrot in de palen, loszittende delen beton, het is maar een greep uit de problemen waar de bruggen en viaducten in Nederland mee kampen. Oorspronkelijke constructieberekeningen blijken vaak zoek. Gemeenten en provincies kunnen daardoor niet nagaan of de vaak tientallen jaren oude bruggen bestand zijn tegen het zware vrachtverkeer dat er anno 2011 overheen rijdt. Bovendien is daardoor vaak onduidelijk hoe lang de brug überhaupt nog mee kan.
Acuut instortingsgevaar
Van vijf voor de VROM-inspectie geïnspecteerde bruggen bleken er drie onvoldoende veilig voor vrachtverkeer. Een van de bruggen was er zelfs zo slecht aan toe dat die per direct dicht moest. Karel Bosman, die namens het onafhankelijk ingenieurs- en adviesbureau Nebest het onderzoek voor de VROM-inspectie uitvoerde, stond versteld van de bedroevend slechte staat waarin de bruggen verkeerden. ‘Op een gegeven moment zegt zo’n brug bij een volgende heel zware vrachtwagen: ik breng jou niet meer naar de overkant.’
De laatste jaren zijn er volgens hem steeds vaker bruggen die bezwijken door zwaar beladen vrachtverkeer. ‘De kans dat er wat gebeurt met een lading is niet eens zo groot, maar wat denk je van de maatschappelijke schade als zo’n brug een paar maanden buiten gebruik is?’
Acuut gevaar
De inspecteur, die al twintig jaar in het vak zit, denkt dat het in gemeenten met 80 procent van de ‘kunstwerken’ – zoals bruggen en viaducten in jargon worden genoemd – wel snor zit. Bosman: ‘Maar aan die andere 20 procent zitten risico’s, daar moet je serieus naar kijken.’ Vijf keer maakte hij het bij Nebest mee dat een brug per direct gesloten moest worden wegens acuut instortingsgevaar.
Bosman maakt zich extra zorgen omdat onderhoudsbudgetten door bezuinigingen al onder druk staan. Daarom is het volgens de inspecteur hoog tijd dat gemeenten ‘gaan leren om in risico’s te denken’. Vooral kleine stalen bruggen in gemeenten zijn volgens hem risicogevallen. ‘Ga niet inspecteren om te zien of je de leuningen moet schilderen in 2012 of 2013, maar ga kijken of je iets geks ziet wat lijkt op overbelasting.’
Een drie of lager
Uit een onderzoek van de VROM-inspectie eind 2009 naar bruggen en viaducten met een overspanning van meer dan vijf meter, bleek al dat provincies en gemeenten het niet zo nauw nemen met inspectie en onderhoud. Van de tachtig gemeenten die meededen aan de enquête, scoorden er maar liefst 65 een onvoldoende. Zo’n dertig gemeenten kregen zelfs een drie of lager.
Volgens de VROM-inspectie is dit een goede steekproef. Dit zou betekenen dat van de 418 gemeenten die Nederland telt, er 340 een onvoldoende zouden scoren en nog eens 172 een drie of lager. De gemeenten die erg slecht scoren zijn Gilze Rijen, Kapelle, Landerd en Buren. Op de voet gevolgd door Rijnwaarden, Montferland, Anna Paulowna, Marum, Tiel, Goirle, Roerdalen en Boskoop.
| Juni 2010, de nieuwe ophaalbrug bij het Muraltplein in het Twentse Borculo stort in.
Zorgen VROM-inspectie blijken gegrond
Om gemeenten een eindje op weg te helpen, liet de VROM-inspectie vijf voorbeeldbruggen controleren. Dat bleek bepaald geen overbodige luxe.
‘Doordat de hoofdwapening sterk gereduceerd is, zal de constructie bij overbelasting zonder waarschuwing bezwijken’, zo waarschuwde het onafhankelijke ingenieurs- en adviesbureau Nebest, dat het onderzoek in opdracht van de VROM-inspectie uitvoerde. Het ingenieursbureau schat dat van de Valckslootlaanbrug in Hillegom ‘plaatselijk nog slechts 10 procent van de hoofdwapening resteert’, een ‘onbeheersbaar risico’. ‘Om de kans op bezwijken te beperken dienen grote belastingen, waaronder mensenmassa’s, te worden voorkomen’, zo was het oordeel. ‘In alle gevallen dient de brug zo spoedig mogelijk vervangen te worden.’
Het provinciale viaduct van de kruising N206/Herenweg in Noordwijkerhout vertoonde ‘over het gehele dek een craquelé scheurenpatroon’. Bovendien is bij steunpunten ‘een opmerkelijk bredere scheur zichtbaar’ van 0,5 tot en met 0,7 millimeter breedte. De ‘draagkracht’ en de ‘dwarskrachtcapaciteit’ zijn volgens het rapport ‘onvoldoende’.
Ook de draagkracht van de betonnen Scherpenbergwegbrug bij Apeldoorn bleek onvoldoende. Vrachtwagens worden nu omgeleid via sterkere bruggen. De Valckslootlaanbrug in Hillegom werd zelfs per direct gesloten voor ál het verkeer. Bij de bruggen die voor de handreiking aan gemeenten zijn onderzocht, is dus actie ondernomen. Volgens Bosman is elders het gevaar nog niet geweken. De gemiddelde beheerder heeft volgens hem nog steeds ‘lang niet altijd genoeg oog voor veiligheid’. ‘Het is dat de natuur mild is, anders waren er veel meer ongelukken geweest.’
De inspecteur hoopt dat ongelukken zoals met de flat in Leeuwarden, waar in mei over vijf woonlagen de galerij naar beneden kletterde, ook beheerders van bruggen aan het denken zetten. ‘Leeuwarden moet een eye-opener zijn. Dat kan bij bruggen ook gebeuren.’
| Een op de vijf bruggen of viaducten wordt gebrekkig gecontroleerd.
Verantwoording
Na een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur kreeg De Pers vijf originele inspectierapporten die zijn gebruikt voor de ‘Handreiking constructieve veiligheid van bestaande bruggen en viaducten’ van januari 2011. De krant verkreeg zo ook de ongeanonimiseerde lijst van plaatsen die deelnamen aan het ‘Onderzoek borging constructieve veiligheid bruggen & viaducten’ van eind 2009.
Inspectie gemeenten schiet nog steeds tekort
Een rondgang langs slecht scorende gemeenten leert dat inspectie en onderhoud van bruggen en viaducten in veel gemeenten nog steeds onder de maat zijn.
‘We hebben zo weinig bruggen, dan schiet dat erbij in, hè’, reageert Marius Tigchelaar, coördinator van het ingenieursbureau van de gemeente Gilze Rijen. De meeste bruggen vallen volgens hem onder Rijkswaterstaat, in elk geval één brug voor fietsers valt onder beheer van de gemeente.
‘Welk type weet ik niet hoor’
Wanneer die brug voor het laatst is geïnspecteerd? ‘Volgens mij is die nog nooit geïnspecteerd’, zegt Tigchelaar. Hoe oud die brug is? ‘Pak ’m beet twintig jaar’, schat de gemeenteambtenaar. En is er nooit naar gekeken? ‘Daar komt het eigenlijk wel op neer, ja. Er is in elk geval nooit een officieel rapport van gemaakt.’ Wat op papier de levensduur is van die fietsbrug? ‘Poeh, het is in ieder geval aan standaardbruggetje van – ik denk Haasnoot – maar welk type en zo dat weet ik niet meer, hoor.’
Die fietsbrug in Gilze Rijen is zeker niet de enige brug in Nederland die aan zijn lot is overgelaten. Volgens het onderzoek uit oktober 2009 wordt er in zes van de tachtig gemeenten überhaupt niet geïnspecteerd. Negentien gemeenten doen dit minder dan eens in de vijf jaar. Als gemeenten al inspecteren, gebeurt dat in tweederde van de gevallen alleen visueel, terwijl niet alle gebreken zichtbaar zijn met het blote oog.
Gegevens foetsie
Probleem is ook dat in veel gemeenten de originele tekeningen en bouwgegevens zoek zijn. Bram Boers, beheerder kunstwerken in het Gelderse Tiel, erkent dat euvel. Bouwgegevens van de laatste twintig jaar zijn volgens hem ‘niet zo’n punt’, maar van voor die tijd zijn ze lastig terug te vinden. ‘Van ongeveer de helft van onze bruggen zijn de bouwgegevens moeilijk te traceren.’
Onderzoek naar op welke belasting en levensduur de bruggen oorspronkelijk gebouwd zijn, is extra duur als de bouwtekening ontbreekt. En onder druk van de bezuinigingen van het kabinet-Rutte en de gemeenten zelf wordt daar volgens verschillende inspecteurs nóg minder snel toe besloten.
‘Dat zegt me niks’ Een handreiking die de VROM-inspectie in januari aan gemeenten stuurde om de veiligheid van bruggen en viaducten te verbeteren, doet in verschillende gemeenten nog geen belletje rinkelen. ‘Dat zegt me niks’, zegt Wim Wils, medewerker weg, water en groen van de gemeente Marum. En het onderzoek van de VROM-inspectie? ‘Nee, dat zegt me ook niks’, bekent Wils wederom.
De Groningse gemeente Marum had, net als tweederde van de gemeenten die deelnamen aan de enquête, in 2009 geen beheersplan waarin vastligt voor welke belasting bruggen en viaducten geschikt zijn. Ook anno 2011 is dat in Marum nog steeds niet het geval. Een beleidsplan dan? ‘Nee, niet dat ik weet’, moet Wils weer erkennen.
De frequentie waarmee het onderhoud wordt uitgevoerd verschilt sterk per gemeente. Dertig gemeenten doen dit jaarlijks, evenzoveel doen dit maar eens in de vijf jaar. Vijf gemeenten zeggen zelfs überhaupt niet aan onderhoud te doen. De laatste keer dat de bruggen en viaducten in Marum zijn geïnspecteerd? ‘In 2004 zijn we er ook met een bootje onderdoor gevaren. Dat doen we eens in de ... nou ja... om de zoveel tijd. Ik denk dat we in 2012 weer gaan varen.’
Voor meer informatie kunt u zich richten tot onze heer Jeroen de Goeij via 0184 60 17 66 of jeroen.degoeij@nebest.nl
